terra filologica

Κυριακή 6 Οκτωβρίου 2013

A. Γ. ΚΡΑΣΑΝΑΚΗ « Η ΑΞΙΑ KAI Η ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ & ΓΡΑΦΗΣ»

1. Η ελληνική γλώσσα και η ελληνική γραφή είναι από τις παλιότερες του κόσμου και της Ευρώπης, όπως μαρτυρούν τα γραπτά τους μνημεία, αλλά και η γλώσσα και η γραφή της έκφρασης του ανθρώπινου πνεύματος στις πρώτες μεγάλες στιγμές της δημιουργίας του.

Ειδικότερα η ελληνική γλώσσα είναι κεφαλαιώδους σημασίας για την παγκόσμια γλώσσα και πολιτισμό, γιατί από τη μια χρησίμευσε να εκφράσει την πιο καλλιεργημένη και φιλοσοφημένη σκέψη του αρχαίου κόσμου και από την άλλη γιατί πάνω της στηρίζεται όχι μόνο η νέα ελληνική γλώσσα, αλλά και μια σειρά άλλων, όπως η λατινική και οι καλούμενες λατινογενείς γλώσσες (ιταλική, αγγλική, γαλλική κ.α.).

Δεν υπάρχει γλώσσα σήμερα που να μην έχει ελληνικές λέξεις και γι αυτό και δικαίως πολλοί τη θεωρούν ως τη μητρική γλώσσα των άλλων. Μεταφράζοντας οι άλλοι λαοί τα αρχαία ελληνικά επιστημονικά, λογοτεχνικά κ.τ.λ. συγγράμματα μετέφεραν στις γλώσσες τους εκτός από το ελληνικό πνεύμα και πάρα πολλές ελληνικές λέξεις. Αμέτρητες είναι οι διεθνείς ελληνικές λέξεις. Η διεθνής αγγλική γλώσσα, για παράδειγμα, χρησιμοποιεί σήμερα πάνω από 50.000 λέξεις, όπως υπολογίζεται, ελληνικής καταγωγής, όπως οι: Ευρώπη - Europe, αλφάβητο - alphabet, Γραμματική- Grammar, συλλαβή - syllabus, γράμμα - grammar, δίφθογγοι - diphthongs, Άγγελος- Angel, Βίβλος- Bible, Βιβλιογραφία- Bibliography…

Ομοίως η ελληνική γραφή (το ελληνικό αλφάβητο) είναι κεφαλαιώδους σημασίας για την παγκόσμια γραφή και τον πολιτισμό, όχι μόνο γιατί χρησίμευσε να καταγράψει την πιο καλλιεργημένη και φιλοσοφημένη σκέψη του αρχαίου κόσμου, που σήμερα μας καθοδηγεί, αλλά και γιατί πάνω σ΄ αυτήν στηρίζεται όχι μόνο η νέα ελληνική γραφή (γράμματα και κανόνες), αλλά και μια σειρά άλλων γραφών, όπως οι γραφές με λατινικούς χαρακτήρες (αγγλική, ιταλική, γαλλική, γερμανική κ.α.), οι σλαβικές γραφές (βουλγαρική, ρωσική κ.α.) κ.α., όπως θα δούμε πιο κάτω, άρα το μεγαλύτερο ποσοστό των σημερινών γραφών..

2. Η ελληνική γλώσσα και η ελληνική γραφή είναι αυτές που γέννησαν και ανέπτυξαν τις επιστήμες και τις τέχνες. Ανακαλύπτοντας οι Έλληνες πρώτοι το απλό, όμως τέλειο ελληνικό σύστημα γραφής, όπως θα δούμε πιο κάτω, επομένως έχοντας τη δυνατότητα όχι μόνο να αποταμιεύουν άνετα την εμπειρία τους, αλλά και να τη μελετούν στη συνέχεια, πέρασαν πρώτοι στα γράμματα, στις τέχνες και στις επιστήμες: Όμηρος, Ησίοδος, Ηρόδοτος, Θουκυδίδης, Ηράκλειτος, Δημόκριτος Πλάτωνας, Αριστοτέλης, Αισχύλος, Σοφοκλής, Ευριπίδης,.... Τα πρώτα κείμενα Μαθηματικών, Φυσικής, Αστρονομίας, Νομικής, Ιατρικής, Ιστορίας, Γλωσσολογίας κ.τ.λ. γράφτηκαν στην ελληνική γλώσσα και γραφή. Τα πρώτα θεατρικά έργα, καθώς και τα βυζαντινά λογοτεχνικά έργα έχουν γραφτεί στην ελληνική γλώσσα.

3. Η ελληνική γλώσσα και η ελληνική γραφή είναι αυτές με τις οποίες δημιουργήθηκαν-εκφράστηκαν οι πρώτοι αξιόλογοι στον κόσμο πολιτισμοί: ο Μινωικός Ελληνικός Πολιτισμός και ο Κλασσικός Ελληνικός Πολιτισμός, καθώς και οι πιο αξιόλογες θρησκείες, δηλαδή αυτή των θεών του Ολύμπου και η Χριστιανική (της Καινής Διαθήκης). Απλώς ο Μινωικός πολιτισμός χρησιμοποίησε την Πελαγική ή άλλως Γραμμική γραφή και ο Κλασσικός τη σημερινή.

4. Η ελληνική γλώσσα και ελληνική γραφή είναι αυτές που βοήθησαν στην αποκρυπτογράφηση πολλών αρχαίων γραφών, επειδή πολλές πινακίδες είχαν γραφεί δίγλωσσα, όπως π.χ. η στήλη της Ροζέτας με ελληνικά και αιγυπτιακά, η επιγραφή Ράμπαδ στο Alep με ελληνικά, συριακά και αραβικά, η επιγραφή Αρράν στο Αουράν με ελληνικά και Αραβικά.

5. Η ελληνική γλώσσα και ελληνική γραφή ήταν οι πρώτες που έγιναν διεθνείς, Η ελληνική γλώσσα ήταν διεθνής από τους χρόνους του Μ. Αλέξανδρου (336 – 321 π.Χ.) μέχρι την πτώση της Κωνσταντινούπολης (1.453 π.Χ.), δηλαδή κάπου 1.800 χρόνια. Ελληνικά μίλαγαν και έγραφαν σε όλον τον αρχαίο γνωστό κόσμο: Ρωμαίοι, Εβραίοι, Φοίνικες, Ινδοί, Αφγανοί, Πέρσες, Αιγύπτιοι…. Οι περισσότεροι από τους Ρωμαίους είχαν ελληνική μόρφωση και ήσαν γνώστες της ελληνικής γλώσσας και γι αυτό άλλωστε πολλοί από τους αυτοκράτορές τους εκφωνούσαν τους λόγους τους στο «Αθήναιον» της Ρώμης στα ελληνικά ή έγραφαν τα συγγράμματά τους και στην ελληνική γλώσσα: Μάρκος Αυρήλιος, Κικέρων κ.α.

Ομοίως οι απόστολοι: Παύλος, Ιωάννης, Λουκάς και Ματθαίος, όπως και οι περισσότεροι Εβραίοι, είχαν ελληνική μόρφωση και ήταν γνώστες της ελληνικής γλώσσας. Η αιτία άλλωστε και για την οποία οι απόστολοι έγραψαν τα Ευαγγέλια κατευθείαν στην ελληνική γλώσσα, ενώ η παλαιά διαθήκη έγινε γνωστή σε όλο τον κόσμο μόνο μετά τη μετάφρασή της από τους Ο’ στην ελληνική.

Επομένως και κατόπιν όλων όσων είδαμε πιο πριν, η ελληνική γλώσσα και η ελληνική γραφή πρέπει από τη μια να τύχουν της παγκόσμιας προσοχής και προστασίας και από την άλλη να γίνουν και πάλι διεθνείς και οι επίσημες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ

Οι επιστήμες, όπως τις γνωρίζουμε σήμερα και των οποίων τα επιτεύγματα απολαμβάνουμε όλοι ακόμη και στην καθημερινή μας ζωή, είναι το αποτέλεσμα μιας μακράς εξελικτικής διαδικασίας, στην οποία πολλοί λαοί έχουν προσθέσει το «λιθαράκι» τους. Αξίζει, όμως, να αναφερθούμε ιδιαίτερα, ως Έλληνες, στη συμβολή των αρχαίων προγόνων μας σ’ αυτή τη διαδικασία, χωρίς βέβαια να υποτιμούμε και τη συμβολή άλλων αρχαίων λαών.

Ας δούμε τα πράγματα λίγο πιο αναλυτικά. Στον τομέα της ιατρικής επιστήμης, με τον Ιπποκράτη από την Κω και τους μαθητές του πραγματοποιείται το σημαντικό βήμα για τη μετάβαση από την απλή εμπειρική ιατρική τέχνη προς την οργανωμένη επιστημονική γνώση ενώ ταυτόχρονα διαμορφώνεται από τον ίδιο ένας κώδικας επαγγελματικής δεοντολογίας με την καθιέρωση του γνωστού και σήμερα «όρκου του Ιπποκράτη». Άλλοι μεταγενέστεροι αξιόλογοι γιατροί υπήρξαν ενδεικτικά ο Ασκληπιάδης από την Προύσα, ο οποίος χρησιμοποίησε την ατομική θεωρία του Δημόκριτου στην ιατρική καθώς και ο Αλκμέων από το Κρότωνα ο οποίος εντόπισε για πρώτη φορά το κεντρικό όργανο της σκέψης στον εγκέφαλο.

Στο τομέα των μαθηματικών αρχαίοι ‘Έλληνες, όπως ο γνωστός Πυθαγόρας από τη Σάμο, θέτουν τα θεμέλια των σύγχρονων μαθηματικών επιστημών. Διατυπώνουν μαθηματικά θεωρήματα, όχι πια σαν απλή προσπάθεια για τη λύση πρακτικών προβλημάτων που ήταν το κύριο μέλημα των λαών της Ανατολής, και θέτουν για πρώτη φορά ζητήματα όπως η τριχοτόμηση των γωνιών ή ο τετραγωνισμός του κύκλου. Θα αναφέρουμε ενδεικτικά τον Θεαίτητο που θεωρείται ο θεμελιωτής της στερεομετρίας, τον Εύδοξο τον Κνίδιο, τον θεωρούμενο και θεμελιωτή της μαθηματικής έρευνας και το Ευκλείδη τον αποκαλούμενο και «Φειδία της Γεωμετρίας».

Η μετάβαση από την αστρολογία των ανατολικών λαών της Μεσογείου προς την αστρονομία πραγματοποιείται , επίσης, με τους αρχαίους ‘Έλληνες, καθώς η μελέτη και η χαρτογράφηση του έναστρου ουρανού τους είναι απαραίτητη για τα ναυτικά τους ταξίδια. Στον Αρίσταρχο από τη Σάμο ανήκει η τολμηρή για την εποχή του υπόθεση ότι ο ήλιος είναι ακίνητος και ότι η γη περιφέρεται γύρω από αυτόν, πρόταση την οποία επανέφερε ο Κοπέρνικος μόλις τον 16^ο αι. μ.Χ.

Το ανήσυχο αρχαίο ελληνικό πνεύμα, βοηθούμενο και από τους δύο κοσμοϊστορικούς για την εποχή τους Ελληνικούς Αποικισμούς, βοήθησε, επίσης, και στην ανάπτυξη της επιστήμης της γεωγραφίας. Στον Αναξίμανδρο τον Μιλήσιο ανήκει ο σχεδιασμός του πρώτου παγκόσμιου χάρτη, ο Πυθαγόρας συνέλαβε πρώτος την ιδέα της σφαιρικότητας της γης ενώ ο Ερατοσθένης ο Κυρηναίος κατάφερε να υπολογίσει με μεγάλη προσέγγιση το μέγεθός της. Χάρη στους χάρτες των Ελλήνων και τη θεωρία τους για τη σφαιρικότητα της γης οδηγήθηκε αιώνες αργότερα η Ευρώπη στην ανακάλυψη των νέων χωρών.

Όσον αφορά τις φυσικές επιστήμες, ο αξεπέραστος Έλληνας φιλόσοφος Αριστοτέλης μας δίνει την πρώτη συστηματική μελέτη των ζώων ενώ ο Θεόφραστος από τη Λέσβο ασχολείται με τη μελέτη των φυτών. Ο Λεύκιππος από τα Άβδηρα και στη συνέχεια ο μαθητής του Δημόκριτος διατυπώνουν τη «ατομική θεωρία» ενώ οι Προσωκρατικοί λεγόμενοι Ίωνες φιλόσοφοι προσπαθούν να εξηγήσουν τη δημιουργία του κόσμου με βάση τα υλικά στοιχεία (νερό, φωτιά, αέρας κ.λ.π.), ξεφεύγοντας από την μέχρι τότε μυθολογική σκέψη. Οι υποθέσεις των παραπάνω ανήσυχων πνευμάτων επιβεβαιώθηκαν από τα πορίσματα των σύγχρονων επιστημών.

Κοινωνία χωρίς δίκαιο, χωρίς νόμους δεν νοείται. Και σ΄αυτόν τoν τομέα αξίζει να αναφέρουμε την προσφορά των αρχαίων ελλήνων. Νομοθέτες, όπως ο Λυκούργος στη Σπάρτη, o Δράκων, ο Σόλων και ο Κλεισθένης στην Αθήνα, θέσπισαν νόμους που καλύπτουν όλο το φάσμα του λεγόμενου σήμερα ιδιωτικού δικαίου (ποινικό, οικογενειακό κ.α.). Η προσφορά τους στην θεμελίωση της νομικής επιστήμης υπήρξε καταλυτική.

Όμως, καμία επιστήμη δεν μπορεί να υπάρξει και να εξελιχθεί χωρίς την απαραίτητη ορολογία. Ενώ, λοιπόν, η εκμάθηση της ορολογίας των περισσότερων επιστημονικών κλάδων είναι για κάποιον ξένο κάτι ιδιαίτερα δύσκολο, για κάποιον ΄Ελληνα είναι αρκετά εύκολο καθώς διαπιστώνει ότι η πλειοψηφία των όρων είναι ελληνικές ή ελληνογενείς λέξεις. Πέρα από την ονοματολογία ολόκληρων επιστημών με ολοφάνερη ελληνική ετυμολογία ( biology,psychology, psychiatry κ.λ.π.) ή λέξεις κλειδιά για την οποιαδήποτε επιστημονική ανάλυση (phenomenon, method, problem κ.λ.π.), έχει υπολογιστεί ότι στη διεθνή επιστημονική ορολογία οι ελληνικής προέλευσης λέξης καλύπτουν τεράστια ποσοστά, για παράδειγμα 45% περίπου στην επιστημονική ορολογία, 70% περίπου στην ιατρική ομολογία και 58% περίπου στην ονοματολογία ζώων.

Συμπερασματικά, η προσφορά της αρχαίας ελληνικής σκέψης αλλά και της ελληνικής γλώσσας στην οικοδόμηση των σύγχρονων επιστημών και κατ΄επέκταση του σύγχρονου πολιτισμού είναι ανεκτίμητη. Αυτή τη βαριά κληρονομιά καλούμαστε σήμερα, ως Νεοέλληνες, πρώτα να τη συνειδητοποιήσουμε και να τη διαφυλάξουμε και στη συνέχεια, αν μπορέσουμε , να την προχωρήσουμε λίγο παραπέρα.

Καρπόνη Αναστασία, φιλόλογος

Το παραπάνω κείμενο δημοσιεύτηκε στη σχολική μαθητική εφημερίδα Ευόσμου Θεσσαλονίκης «6^ο gym style», Άνοιξη 2013